सन्मान हा गुणवत्तेची पावती आहे, खरेदी-विक्रीची वस्तू नाही; खऱ्या कलाकार, लेखक आणि साहित्यिकांच्या हक्काचा एक महत्त्वाचा प्रश्न - सय्यद फारूक अहमद कादरी
सन्मान हा गुणवत्तेची पावती आहे, खरेदी-विक्रीची वस्तू नाही
- सय्यद फारूक अहमद कादरी
सन्मान हा एखाद्या कलाकार, लेखक, कवी, पत्रकार, अभिनेता किंवा साहित्यिकासाठी केवळ एक चषक नसतो. तो त्याच्या अनेक वर्षांच्या मेहनतीचा, गुणवत्तेचा, सर्जनशीलतेचा आणि सेवांचा गौरव असतो. एखाद्या पात्र व्यक्तीला मिळणारा सन्मान केवळ त्याचा उत्साह वाढवत नाही, तर सन्मान देणाऱ्या संस्थेच्या प्रतिष्ठेतही भर घालतो.
मात्र आज समाजात एक प्रश्न वारंवार उपस्थित केला जातो की, प्रत्येक सन्मान खरोखरच गुणवत्ता आणि पात्रतेच्या आधारावर दिला जातो का?
येथे एक गोष्ट स्पष्ट करणे आवश्यक आहे की प्रत्येक सन्मानाचा संबंध खरेदी-विक्रीशी जोडणे योग्य नाही आणि प्रत्येक संस्थेवर आरोप करणेही योग्य नाही. मात्र वेगवेगळ्या काळात काही सन्मानांबाबत पैसे, शिफारस, संबंध आणि निवड प्रक्रियेच्या पारदर्शकतेविषयी प्रश्न उपस्थित झाले आहेत. काही वृत्तपत्रे आणि शोधपत्रकारितेतील अहवालांमध्ये पैशांच्या बदल्यात सन्मान मिळवून देण्याची आश्वासने दिल्याच्या घटनांचाही उल्लेख करण्यात आला आहे.
ऋषी कपूर यांचा प्रसंग
चित्रपटसृष्टीतील एक प्रसिद्ध प्रसंग अभिनेता ऋषी कपूर यांच्या आत्मचरित्र ‘खुल्लम खुल्ला’ मधून समोर आला. ऋषी कपूर यांनी आपल्या पुस्तकात सांगितले की, ‘बॉबी’ चित्रपटाच्या यशानंतर एका व्यक्तीने त्यांना सन्मान मिळवून देण्यासाठी तीस हजार रुपये देण्यास सांगितले आणि त्यांनी ती रक्कम दिली.
ऋषी कपूर यांनी नंतर असेही सांगितले की, ती रक्कम खरोखरच सन्मान देणाऱ्या व्यक्तींपर्यंत पोहोचली होती की मध्येच असलेल्या व्यक्तीने आपली फसवणूक केली होती, याची त्यांना खात्री नव्हती. त्यांनी या घटनेबद्दल खेदही व्यक्त केला.
येथे उद्देश ऋषी कपूर यांच्यावर दोषारोप करणे नाही. या घटनेतून निर्माण होणारा मूलभूत प्रश्न समाजासमोर ठेवणे हा आहे.
जर एखाद्या कलाकाराला पैसे देऊन सन्मान मिळवता येतो, असा विश्वास दिला जाऊ शकतो, तर मग त्या असंख्य कलाकार, लेखक आणि साहित्यिकांचे काय, जे केवळ आपल्या गुणवत्ता आणि मेहनतीच्या जोरावर आयुष्यभर काम करत राहतात?
शांतपणे मेहनत करणाऱ्यांचा हक्क
आपल्या समाजात असे असंख्य लेखक, कवी, पत्रकार, साहित्यिक, अभिनेते आणि कलाकार आहेत, ज्यांनी आपले संपूर्ण आयुष्य आपल्या क्षेत्राच्या सेवेत घालवले आहे.
कोणी डझनावारी पुस्तके लिहिली, कोणी शेकडो लेख लिहिले, कोणी आपल्या आवाजाने अनेक पिढ्यांना प्रभावित केले, कोणी आपल्या अभिनयातून व्यक्तिरेखा अजरामर केल्या आणि कोणी आपल्या कलेच्या माध्यमातून समाजातील प्रश्न लोकांपर्यंत पोहोचवले.
मात्र यापैकी अनेक जण मोठ्या सन्मानांपासून वंचित राहतात.
ही उपेक्षा तेव्हा अधिक वेदनादायक ठरते, जेव्हा एखाद्या खऱ्या पात्र व्यक्तीला असे वाटू लागते की, त्याच्या गुणवत्तेपेक्षा इतर कोणत्यातरी गोष्टीला अधिक महत्त्व दिले गेले.
मोहम्मद रफी यांचे उदाहरण
भारतीय चित्रपटसृष्टीत मोहम्मद रफी यांचे उदाहरण आपल्या समोर आहे. आपल्या आवाजाच्या माध्यमातून त्यांनी भारतीय संगीताला अशी उंची दिली की, अनेक पिढ्या आजही त्यांना स्मरणात ठेवतात.
भारत सरकारने त्यांना पद्मश्रीने सन्मानित केले आणि त्यांना राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कारही मिळाला. मात्र भारतरत्न हा देशाचा सर्वोच्च नागरी सन्मान त्यांना आजपर्यंत मिळालेला नाही. त्यांना भारतरत्न देण्याची मागणी वेगवेगळ्या काळात होत आली आहे.
मोहम्मद रफी यांची महानता कोणत्याही एका सन्मानावर अवलंबून नाही. त्यांची खरी ओळख म्हणजे त्यांची कला आणि त्यांचा तो आवाज, जो आजही कोट्यवधी लोकांच्या हृदयात जिवंत आहे.
यातून आपल्याला विचार करायला भाग पाडले जाते की, एखाद्या कलाकाराच्या महानतेचे मोजमाप केवळ त्याला मिळालेल्या सन्मानांच्या संख्येवर होत नाही, तर त्याच्या त्या कार्यावरही होते जे काळाच्या ओघातही जिवंत राहते.
‘गंगा जमुना’पासून ‘लगान’पर्यंत
भारतीय चित्रपटसृष्टीच्या इतिहासात *‘गंगा जमुना’* सारखे चित्रपट आजही स्मरणात आहेत. त्याचप्रमाणे ‘लगान’ या चित्रपटाने भारतीय चित्रपटसृष्टीला आंतरराष्ट्रीय स्तरावर विशेष ओळख मिळवून दिली आणि परदेशी भाषेतील चित्रपट म्हणून ऑस्करसाठी नामांकन मिळवले.
गरीबी आणि सामाजिक परिस्थितीच्या पार्श्वभूमीवर तयार झालेल्या ‘स्लमडॉग मिलियनेअर’ या चित्रपटानेही जागतिक स्तरावर मोठे यश मिळवले आणि ए. आर. रहमान यांच्या संगीताने भारतीय प्रतिभेला जगभरात ओळख मिळवून दिली.
या उदाहरणांचा उद्देश कोणत्याही एका कलाकाराला किंवा चित्रपटाला दुसऱ्यापेक्षा श्रेष्ठ ठरवणे हा नाही. तर खऱ्या कलेची ओळख काळाच्या ओघातही कायम राहते, हे अधोरेखित करणे हा आहे.
प्रश्न सन्मानाचा नाही, तर निकषांचा आहे
आपण सन्मानांच्या विरोधात असण्याची गरज नाही. उलट, खऱ्या गुणवत्तेला प्रोत्साहन देणाऱ्या सन्मानांची आज समाजाला गरज आहे.
गरज फक्त एवढी आहे की, निवड प्रक्रिया स्पष्ट आणि पारदर्शक असावी, नामांकनाचे निकष सर्वांसमोर असावेत, निर्णय घेणाऱ्यांची निवड निष्पक्ष असावी आणि निर्णय हा खरे कार्य, गुणवत्ता आणि सेवांच्या आधारावर घेतला जातो, असा विश्वास जनतेमध्ये निर्माण झाला पाहिजे.
एखाद्या सन्मानाबाबत “हा सन्मान कोणत्या आधारावर देण्यात आला?” असा प्रश्न निर्माण झाला, तर त्या प्रश्नाचे उत्तर सन्मानापेक्षाही अधिक महत्त्वाचे ठरते.
कारण एका बाजूला असे लोक आहेत, जे अनेक वर्षे शांतपणे लेखणी चालवतात, पुस्तके लिहितात, कलेची सेवा करतात आणि समाजासाठी आपला वेळ देतात. दुसऱ्या बाजूला जर त्यांची सतत उपेक्षा होत राहिली, तर नव्या पिढीसमोरही हा प्रश्न उभा राहील की, शेवटी मेहनत आणि गुणवत्तेची कदर कुठे आहे?
म्हणूनच सन्मान देणाऱ्या सर्व संस्थांकडून एक सकारात्मक अपेक्षा असली पाहिजे—
गुणवत्तेला प्राधान्य द्यावे, पारदर्शकता मजबूत करावी आणि खऱ्या पात्र व्यक्तीला तिचा हक्क मिळवून द्यावा.
हा लेख कोणत्याही व्यक्ती, कुटुंब किंवा विशिष्ट संस्थेच्या विरोधात नाही. हा केवळ एक तत्त्वनिष्ठ प्रश्न आहे, जो संपूर्ण समाजासमोर ठेवला जात आहे -
आपले सन्मान खरोखरच गुणवत्ता, मेहनत आणि सेवांचा गौरव बनत आहेत का?
जर कुठे व्यवस्थेत त्रुटी असेल, तर तिच्याकडे लक्ष वेधणे म्हणजे कोणाचा विरोध करणे नव्हे, तर सुधारणा घडवून आणण्याचा प्रयत्न आहे.
*शेवटी एवढेच म्हणणे पुरेसे आहे -*
सन्मान कलाकाराला मोठे बनवत नाही; कलाकार आपल्या कलेने सन्मानाला मोठेपणा देतो.
म्हणून सन्मानाची खरी किंमत त्याच्या चषकात, पैशात किंवा समारंभाच्या झगमगाटात नसते. त्याची खरी किंमत त्या गुणवत्ता आणि गुणवत्तेच्या निकषात असते, ज्याच्या आधारावर तो एखाद्या व्यक्तीला दिला जातो.
खऱ्या कलाकारांचा, साहित्यिकांचा आणि लेखकांचा सन्मान करा. शांतपणे मेहनत करणाऱ्यांना ओळखा आणि सन्मानाची प्रतिष्ठा नेहमी गुणवत्ता, पारदर्शकता आणि न्यायाशी जोडून ठेवा.
कारण जेव्हा सन्मान प्रतिष्ठित असतो, तेव्हा केवळ एक कलाकार नव्हे, तर संपूर्ण कला प्रतिष्ठित होते.
- साभार दैनिक - मिल्लत मित्र
👇👇👇👇👇
*S.K.P. Motor Driving School*
*सुचना*
शहराच्या मध्यवर्ती भागात गाळ्यांचे भाडे आणि अनामत रक्कम गाळेधारक अव्वाच्या सव्वा सांगत असल्याने लेखन कार्यालय सुरू करण्यास जमत नाहीये. याकरिता पूर्वीप्रमाणेच चालता-फिरता लेखन कार्य करत आहे.
म्हणून लिखाण कार्य करून घ्यायचे असल्यास माझ्या - *9021 02 3121* या भ्रमणध्वनी क्रमांकावरच संपर्क साधावा. - *एस.एम.युसूफ़*
कोणत्याही टिप्पण्‍या नाहीत
टिप्पणी पोस्ट करा