आधुनिक शिक्षणातील हरवलेला “का?”
आधुनिक शिक्षणातील हरवलेला “का?”
एखाद्या विद्यार्थ्याला परीक्षेत ९५ टक्के गुण मिळतात. घरात आनंद होतो, पालकांचा अभिमान वाढतो आणि शिक्षक समाधानी होतात. पण पुस्तक बंद करून त्याला शिकलेली एखादी साधी गोष्ट स्वतःच्या शब्दांत समजावून सांगायला सांगितले आणि पुढे विचारले—“असं का होतं?”—तर कधी कधी तोच विद्यार्थी अडखळतो.
ही विद्यार्थ्याची चूक आहे का, की आपल्या शिक्षणपद्धतीसमोरचा प्रश्न?
आज आपण मुलांना काय लक्षात ठेवायचे हे शिकवतो; पण का, कसे आणि परिस्थिती बदलली तर काय? याचा विचार करण्यासाठी पुरेसा वेळ देतो का?
प्रसिद्ध भौतिकशास्त्रज्ञ रिचर्ड फाइनमन यांनी ज्ञान आणि आकलन यातील फरक स्पष्ट केला. एखाद्या गोष्टीचे नाव किंवा व्याख्या माहीत असणे म्हणजे ती समजली असे नाही. खरे आकलन प्रश्न विचारण्यापासून सुरू होते.
पाठांतर चुकीचे नाही. स्मरणशक्ती ही ज्ञानाची पायरी आहे; पण ती अंतिम ध्येय नसावे. पी.आय.एस.ए. २०२२ मध्ये ओ.ई.सी.डी. ने प्रथमच ६४ देश आणि अर्थव्यवस्थांमध्ये विद्यार्थ्यांच्या सर्जनशील विचारक्षमतेचे मूल्यमापन केले. यावरूनही स्पष्ट होते की भविष्यासाठी केवळ माहिती आठवणे पुरेसे नाही; माहितीचा वापर करून विचार करणे आवश्यक आहे.
म्हणून पालकांनी फक्त “किती गुण मिळाले?” असे न विचारता, “आज तुला काय समजले?” असेही विचारावे. शिक्षकांनीही स्वतःला विचारावे—“माझा विद्यार्थी उत्तर लक्षात ठेवतोय की विचार करायला शिकतोय?”
मुलाने “का?” विचारले तर लगेच तयार उत्तर देऊ नका. कधी कधी म्हणा—
“मलाही माहीत नाही. चला, आपण दोघे मिळून शोधूया.”
कदाचित त्या क्षणी आपण एका प्रश्नाचे उत्तर शोधत नसतो; आपण एका विचार करणाऱ्या मनाची सुरुवात करत असतो.
कारण शिक्षणाचे खरे यश केवळ ९५ टक्क्यांत नाही; ते त्या ९५ टक्क्यांच्या मागे जिवंत असलेल्या एका छोट्याशा प्रश्नात आहे— “का?”
*लेखन - डॉ. अजितकुमार यादव*
BE, ME, Ph.D.(Submitted), संशोधक, संस्थापक (रामानुजन अकॅडमी ऑफ सायन्स अँड टेक्नॉलॉजी, बीड.)
संपर्क - *9823781690*
👇👇👇👇👇
*S.K.P. Motor Driving School*
*सुचना*
शहराच्या मध्यवर्ती भागात गाळ्यांचे भाडे आणि अनामत रक्कम गाळेधारक अव्वाच्या सव्वा सांगत असल्याने लेखन कार्यालय सुरू करण्यास जमत नाहीये. याकरिता पूर्वीप्रमाणेच चालता-फिरता लेखन कार्य करत आहे.
म्हणून लिखाण कार्य करून घ्यायचे असल्यास माझ्या - *9021 02 3121* या भ्रमणध्वनी क्रमांकावरच संपर्क साधावा. - *एस.एम.युसूफ़*
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत
टिप्पणी पोस्ट करा